Lečenje karijesa bez bušilice i plombe

U Srbiji 18% dvogodišnjaka, 30% trogodišnjaka i 80% šestogodišnjaka ima karijes mlečnih zuba!?

( Detaljnije: Marković D i sar. Stanje oralnog zdravlja dece u Srbiji, 2020)

Karijes se MOŽE i MORA zaustaviti u svim uzrastima. Stomatolozi koji ubeđuju da se sa „malom decom“ (do 3 – 4 godine) ne može ništa uraditi nisu u pravu. Detaljnije

Karijes predstavlja razaranje zubne gleđi usled izvlačenja minerala (demineralizacija) pod uticajem kiselina koje stvaraju bakterije preradom slobodnih šećera. Detaljnije 

U začetku procesa karijesnog razaranja površina zuba je intaktna, ali sa smanjenom gustinom minerala. To se manifestuje u vidu belih mrlja. U ovome stadijumu je moguć potpuni oporavak sa odgovarajućom terapijom što se označava kao sekundarna prevencija.

Sa kontinuiranom demineralizacijom zubna gleđ sve više slabi i u jednom trenutku puca stvarajući defekt na površini zuba koji se naziva kavitet (slika 1.).

Ukoliko se ne preduzime lečenje razaranje se nastavlja u širinu i dubinu zuba, šireći infekciju u zubnu pulpu (meko tkivo u unutrašnjosti sa nervima i krvnim sudovima), pa preko nje i ostale delove organizma. Do skora je jedini način zaustavljanja širenja karijesa sa kavitetom bio pomoću uklanjanja promenjenog tkiva zuba sa mašinskim rotirajućim instrumentima (preparacija kaviteta) i stvaranja prostora u zubu koji če moći da obezbedi zadržavanje veštačkog materijala, zamene za izgubljeno tkivo gleđi i dentina (ispun, plomba). Komplikacije karijesa u vidu zapaljenja zubne pulpe ili okolne kosti se moraju lečiti specijalnim metodama, a ako one ne uspeju zub se mora izvaditi i kompletno nadoknaditi (protetika, implanti, proteze i sl.). Ove metode, gde se ne postiže potpuni oporavak, već nadoknađuju pojedini delova ili kompletan zub, se označavaju kao tercijerna prevencija. Mere tercijarne prevencije su često zahtevne, neprijatne i zahtevaju obezboljavanje pomoću lokalne anestezije.

Sprovođenje mera tercijerne prevencije kod najmlađih, pogotovu u prve 3-4 gdoine života je veoma izazovno zbog otežane saradnje i pored na primer lokalne anestezije. U tome uzrastu deca pružaju izuzetni otpor svakom prilasku ustima, a kamoli proceduri preparacije zuba; teško je obezbediti suvo radno polje neophodno za kvalitetnu postavku i vezivanje materijala za nadoknadu tkiva. Zbog toga je u razvijenim zemljama već decenijama opšte prihvaćeno da se mere tercijarne prevencije karijesa i njegovih komplikacija na mlečnim zubima u prve tri godine isključivo rade u opštoj anesteziji. Ova složena i skupa intervencija je u pojedinim državama i finansirana iz zdravstvenih fondova i osiguranja, u drugim je dostupna samo bogatijim slojevima. U siromašnijim sredinama, gde spadamo i mi, sanacija karijesa u ranoj mlečnoj denticiji se i ne sprovodi, čekaju se komplikacije kada se zubi vade ili čak i čuvaju sa kontinuirano prisutnom infekcijom. Stepen saniranosti karijesom zahvaćenih mlečnih zuba u Srbiji se kreće od skoro 0% u prve dve godine do samo 20% u šestoj godini.

I kod starije dece je često praktično nemoguće sprovesti kompletnu proceduru preparacije („bušenja“)  zuba i postavke polmbi. Davanje lokalne anestezije sa injekcijom uglavnom izaziva veću neprijatnost od samog „bušenja“. Detaljnije 

Istraživanja su tskođe pokazala da kod dubokih karijesnih procesa uklanjanje razmekšalog tkiva sa rotirajućim instrumentima nosi veliki rizik da se potisne infekcija u meko tkivo zuba (zubna pulpa) i time zub u neporpavljiv proces odumiranja, što zahteva gore navedena lečenja ili vađenje zuba.

Poslednje decenije su donele revoluciju u dečijoj (ali u opštoj stomatologiji) uvodeći mogućnost da se karijes sa defektom (kavitet) zaustavlja bez mašinske preparacije, pa čak i postavlanja ispuna (plombe).

NEOPERATIVNE TEHNIKE podrazumevaju zbrinjavajnje karijesne lezije sa ručnim instrumentima (bez bušilice) uz postavku ispuna na bazi glas-jonomer cementa. Pristup je uveden od strane SZO 90-tih godina prošloga veka kao mogućnost borbe sa karijesom u zaostalim i ruralnim sredinama Aafrike i Azije bez opreme, struje vode pa čak i bez stomatologa (može da ga sprovodi srednji kadar, pa obučeni misionari, učitelji, volonteri) i nazvan je Atraumatski restaurativni tretman (ART). Postavku sistema je omogućilo usavršanje tada novih materijala koji se hemijski vezuju za površinu zuba – glas jonomer cemenata. Vrlo brzo ga prihvata dečja stomatologija i uvodi u klinčku praksu, kao izuzetnu pogodnost za rad sa najmlađim pacijetima, ali i kao značajnu javno-zdravstvenu mogućnost borbe sa karijesom van ordinacije na terenu.

U neoperativne metode spada isto tako inovativni pristup postavke fabričkih čeličnih krunica na razorene mlečne zube bez prethodne preparacije zuba, nazvan Halova metoda, po tvorcu, škostskoj profesorki dečje stomatologije dr Norne Hall.

Naučna istraživanja i klinička praksa su dokazali izuzetnu efikasnost neoperativnih metoda lečenja karijesa mlečnih zuba, čak bolje od klasičnog operativnog pristupa (zbog manjeg oštećenja tkiva tokom intervencije), i bolje prihvatanje od malih pacijenata i roditelja. Ipak, neoperativne metode ne mogu u potpunosti da prevaziđu otpor malog deteta i uklope se u ograničeno radno vreme za pravilnu postavku ispuna.

Poslednje decenije u svetu sve veću popularnost dobijaju i NERESTAURATIVNE TEHNIKE, kod kojih se karijesni proces sa kavitetom u poptPunosti zaustavlja sa preparatima srebra i fluorida,  bez bilo kakve preparacije zubnog tkiva i postavljanja ispuna (Slika 3.)

Metoda je pre toga više decenija uspešno primenjivana u Aziji i Južnoj Americi i bazirana je na kombinaciji preparata srebra i fluorida. Brojna istraživanja su pokazala da je sa njima moguće u potpunosti zaustaviti dejstvo bakterija, fiksirati i otvrdnuti raspadnuto tkivo bez njegovog uklanjanja, ali i vršiti prevenciju i zaceljenje početnih promena (primarna i sekundarna prevencija). Metoda nije vremenski ni tehnički zahtevna, moguće je sanirati veći broj zuba odjednom i ima javno-zdravstveni potencijal u borbi sa epidemijom karijesa kod najmlađih, jer ne zahteva čak ni savršene ordinacijske uslove sa mogućom primenom i na terenu u nerazvijenim sredinama. Metoda može da bude privremena; da se kasnije uradi restauracija- kombinacija sa ART metodom (naziva se i SMART- “Silver Modified ART”), ali je često i trajna (u potpunosti obezbeđuje opstanak zuba do smene). Brojni su primeri i preporuke da uprevo nerestaurativne metode zamenjuju skupu sanaciju karijesa u opštoj anesteziji. Posebno su značajne mogućnosti nerestaurativnih metoda u prevenciji i zaustavljanju karijesa na bočnim površinama (i pre i posle pojave kaviteta), koji inače predstavlja najsloženiji i najzahtevniji oblik karijesnog oštećenja.  Detaljnije 

Neoperativne metode su kod nas poznate i uče se na fakultetima, ali slabije primenjivane, jer se kod najmlađih uglavnom ništa i ne preduzima.

Nerestaurativne metode su do skora kod nas bile potpuna neopoznanica, nije postojala literature i obuke, ali ni neophodni medikamenati (mada se pojedini poput srebro-nitrata mogu obezbediti i magistralno). Prof Vojinović je sa saradnicima uradio dosta na popularizaciji metode, obezbedio njeno prezentovanje studentima i specijalizantima na svome fakultetu, i objavio prve stručne radove kod nas. Videti stručni rad (Primena preparata srebra u lečenju karijesa)

Istraživanja su pokazala da su preparati srebra isto tako efikasni i u prevenciji nastanka karijesa na griznim površinama zuba, kao i zalivanje fisura.

Od nedavno u Srbiji se jedino u regionu distibuira savremeni preparat srebro di aminofluorida (SDF),   australijske kompanije SDI (Riva Star®). Uvoznik je DENTALPRO iz Novog Sada.

Oba opisana savremena pristupa, kao i sve ostale tajne prevencije i lečenja karijesa u predškolskom uzrastu su detaljno opisani u novoj publikaciji prof Jovana Vojinovića i njegovog međunarodnog tima saradnika, dečjih stomatologa i eksperata iz javnog zdravstva:

KARIJES RANOG DETINJSTVA-PREVENCIJA I LEČENJE

Zbog obima (908 strana) publikacija je pripremljena u dva dela.

A4 format, 187 orginalnih ilustracija i fortografija i 150 tabela.

Izdavači: Stomatološki fakultet u Pančevu i Gradski zavod za javno zdravlje Beograd

Pogledati kompletan sadržaj i detalje:

Karijes ranog detinjstva prevencija i lečenje

Prijatelji portala